Wat het vrijeschoolonderwijs
Vrijeschool

Wat is vrijeschoolonderwijs?

Wat is vrijeschoononderwijs en wat maakt de vrijeschool zo uniek? In dit blog lees je de waardevolle bijdragen van de komende #waldorfweek waar een aantal mensen die werkzaam zijn op of betrokken zijn bij de vrijeschool hun kennis delen en vertellen over hun ervaringen.

Vrijeschoolonderwijs

Vrijeschool Den Haag vrijeschoolonderwijsHet onderwijs op vrijescholen is gebaseerd op de opvattingen van Rudolf Steiner, de grondlegger van het antroposofie. In 1919 werd de eerste school, in samenwerking met Steiner, opgericht door Emil Molt, de directeur van de Waldorf Astoria sigarettenfabriek in Stuttgart. Deze eerste vrijeschool werd Freie Waldorfschule genoemd. Vrij stond op dat moment voor 'vrij van overheidsbemoeienis'. (Meer daarover vind je bij Veelgestelde gestelde vragen over de vrijeschool.)

De eerste Nederlandse vrijeschool werd in 1923 in Den Haag geopend. Van daaruit is de vrijeschoolbeweging ontstaan in Nederland. De vrijeschool wordt ook wel Waldorfschool genoemd of Steinerschool. De betekenis is het zelfde.

Bij vrijeschoolonderwijs staat de persoonlijke ontwikkeling van het kind centraal. Dit betekent dat kinderen volop de kans krijgen om hun eigen talenten te ontdekken en te ontwikkelen - met hoofd, hart en handen.

Kleuterklas

Anja Kindergarten Vrije Kleuterklas Anja van @anjakindergarten vertelt over haar werk als kleuterjuf en wat er nou zo bijzonder is aan de vrije kleuterklas.

Wat doen ze daar allemaal in die vrijeschoolkleuterklassen? Als je aan kleuters vraagt wat ze op school gedaan hebben vandaag zeggen ze vaak: "nou gewoon gespeeld." En dat is ook zo, in de vrijekleuterklassen wordt vooral ‘gewoon gespeeld’.

Verder lezen
Spelen

Tijdens het vrije spel mogen de kinderen o.a. spelen met zand en water, bouwen ze hutten van kisten, planken, stoelen, bankjes en doeken, maken ze prachtige kunstwerken van allerlei materiaal, spelen ze verhalen uit met houten dieren, poppen, stenen en allerlei lapjes, spelen ze rollen na bij het spel in verschillende huisjes en worden er hoge torens van blokken en kapla gebouwd. En natuurlijk wordt er ook elke dag buiten gespeeld of gewandeld. Al spelend doen kleuters allerlei ervaringen op en ontdekken: ‘’dit ben ik en dat ben jij’’.

Ontwikkelingsstof

In de vrijeschoolkleuterklas vindt je groepen kinderen in de leeftijd van vier tot zes of zeven jaar. De ‘grote’ kinderen zijn een voorbeeld voor de jongere kinderen. Jongere kinderen kunnen zich ontwikkelen door het voorbeeld van de grote kinderen na te bootsen. Zij voelen zich meestal snel opgenomen in de groep doordat de grote kinderen hen door hun voorbeeld laten zien dat het hier ‘zo’ gaat. Wanneer een kind dat weet, zal het zich snel veilig kunnen voelen.

Ouders die voor het eerst in de kleuterklas komen zeggen vaak: ’’wat is het hier mooi!’’ Dat komt o.a. doordat er voor de aankleding van de ruimte en voor het spelmateriaal natuurlijke materialen als hout, steen, wol en zijde worden gebruikt. Natuurlijke materialen zijn niet alleen vaak mooi, maar stimuleren tevens de tastzin van het kind.

Met je tastzin leer je je omgeving kennen. Hout en wol voelen heel anders aan dan plastic. Met dingen die fijn aanvoelen wil je je ook graag verbinden. Het spelmateriaal is vaak ook weinig gevormd zodat het kind er van alles in kan zien en de fantasie kan ontwikkelen.

Jaarfeesten

Omdat een jong kind nog sterk met de natuur verbonden is, wordt in de vrijekleuterklassen het beleven van de seizoenen heel belangrijk gevonden. Liedjes, spelletjes, verhalen, knutselactiviteiten e.d. hebben bijna altijd een relatie met het seizoen van dat moment. Jaarfeesten zijn in de kleuterklas natuurfeesten. Er wordt naar een feest toegeleefd, het feest is een hoogtepunt, het klinkt nog even uit en dan wordt de overgang naar het volgende feest gemaakt.

Ritme

Seizoenstafel septemberZo ga je in kleuterklas meelevend met de seizoenen van feest naar feest. En het volgende jaar? Dan begint alles weer overnieuw. Dit geeft een kind vertrouwen in de wereld om hem heen. Ook in het verloop van de dag in een kleuterklas is ritme terug te vinden. Elke dag is op een zelfde manier opgebouwd maar toch is ook elke dag weer een beetje anders. Zo is er bijvoorbeeld een bakdag, een schilderdag, een wandeldag en een tekendag.

Is het niet saai om jaar in jaar uit hetzelfde te doen als leidster in een kleuterklas? Dit wordt me regelmatig gevraagd. Nee, het is helemaal niet saai, integendeel. Elk kind, elke groep, elke tijd, is anders en vraagt om een andere benadering. Dat maakt dat ook elke dag een avontuur is wat je samen met de kinderen en hun ouders aangaat.

De band tussen een jong kind en ouders is nog heel sterk. Ouders wordt dan ook gevraagd zich actief te verbinden met de school door bijvoorbeeld ouderavonden te bezoeken, deel te nemen aan oudergesprekken en soms ook jaarfeesten mee te vieren.

Wanneer de kleuters ouder worden, zal ook hun wereld groter worden en ontstaat het verlangen om te leren lezen, schrijven en rekenen. Dinsdag zal mijn dochter Sterre @waldorfteacherart jullie meer vertellen over dat proces.

Wil je meer weten over een vrijeschoolkleuterklas? Een makkelijk leesbaar boek: De vrijekleuterklas geschreven door Lois Eijgenraam.

Onderbouw

Waldorfteacherart Klas vrijeschool basisschoolSterre van @waldorfteacherart vertelt over haar werk als juf op de onderbouw van een vrijeschool.

Hoi, mijn naam is Sterre, en ik ben sinds twee jaar werkzaam op Vrije School Mareland. Dit is tevens ook de school waar ik als kind zelf naar toe ging. Na de vrijeschool Pabo ben ik eerst een jaar gaan invallen, om vervolgens met een eerste klas te starten. Momenteel geef ik drie dagen les in klas 2 en een dag in klas 1.

Verder lezen

Vanaf kleins af aan, was mijn wens om juf te worden. Ik heb nog getwijfeld tussen de reguliere en de vrijeschool Pabo. Uiteindelijk heb ik voor het laatste gekozen, omdat de visie van de vrijeschool mij het meeste aansprak.

Sterre van WaldorfteachterartDe belangstelling voor het onderwijs is denk ik deels gekomen omdat mijn moeder kleuterjuf is. Vanuit huis uit kreeg ik veel vrijeschool dingen mee zoals de liedjes en versjes. Ik koester de vele, gezellige dagen waarop ik met mijn moeder ging knutselen voor de seizoenstafel. Ik speelde heel veel schooltje en de oppaskinderen van mijn moeder waren dan mijn leerlingen. Wat ik later pas besefte, was dat mijn zusje en ik met bijna alles mochten spelen, hutten onder de tafel, meubels verplaatsen. Alles was prima, als we het uiteindelijk ook opruimden. Eigenlijk wat dus ook in de vrijeschoolkleuterklas gebeurt, het vrije spel. Ik merkte dit verschil pas toen ik bij vriendinnetjes ging spelen, en ouders ‘bang’ waren voor troep. Ik hecht veel waarde aan al die heerlijke spelmomenten.

Band met de klas

Vrijeschoolonderwijs OntwikkelingsfasenNu geef ik vier dagen per week met veel plezier les. Eén van de mooie dingen aan de vrijeschool vind ik dat de klassenleerkracht meegaat met zijn of haar klas. Tegenwoordig gebeurt dit niet overal meer, en wordt er bijvoorbeeld halverwege de rit gekeken wat goed is voor de klas en leerkracht. Dat laatste vind ik ook zeker goed, om te blijven kijken of de situatie nog gezond is, en niet automatisch mee te gaan net als vroeger. Ik vind het een meerwaarde om een aantal jaren mee te gaan met een klas omdat je de kinderen ziet ontwikkelen en groeien. Als leerkracht bouw je een band op met de kinderen. De groepsvorming van een klas vind ik ook erg van belang, en ik steek daar veel aandacht aan. Hoe ga je met elkaar om? Hoe kun je iemand helpen? Hoe geef je complimenten? Ik zet veel spellen in, vertel (pedagogische)verhalen en we zingen veel met elkaar.

Soms wordt mij wel eens gevraagd: ‘Stel dat je nou een leerling in je klas hebt waar je niet mee overweg kunt, wat dan?’ Mijn antwoord is dan vaak: ‘Het is zeker waar dat ik niet met alle kinderen even goed kan opschieten, maar omdat je meerdere jaren met een klas meegaat, ga ik als leerkracht juist meer mijn best doen om een kind te begrijpen en te helpen’.

Raadsel

De vragen die dan in mij opkomen zijn bijvoorbeeld: Waar komt dit vandaan?, Hoe komt het, dat jij zo doet?, Wat kan ik voor dit kind doen? Het zelfde geldt als ik een kind in de klas heb, die ongewenst gedrag laat zien en waar ik mee worstel. Naar mijn mening, gebeurt dit niet zomaar. Het kind vraagt iets van mij, en ik moet erachter komen wat het is. Heel eerlijk, ik vind dit soms een hele uitdaging, maar het is wel wat mij trekt aan het onderwijs. Hoe kan ik een kind het beste begeleiden in zijn ontwikkeling en wat heb ik daar voor (van mijzelf) nodig? Op vrijescholen is er iedere ochtend voor de lessen beginnen een lerarenspreuk:

‘Vanuit de geestelijke wereld,
is dit kind tot ons neergedaald.
Gij hebt zijn raadsels te ontsluieren,
van dag tot dag, van uur tot uur.

In het begin wist ik niet zo goed wat ik hiermee moest. Laatst dacht ik: Hé, nu begrijp ik het! Ik hoef niet meteen een oplossing te hebben, het is een proces wat je als leerkracht en leerling aangaat.
Voor alle leerkrachten/opvoeders die ook wel eens met hun handen in het haar zitten. Laat het soms even los, slaap er een nachtje over, overleg met collega’s of ouders. Het antwoord komt vanzelf, vaak op een moment dat je het niet verwacht. Blijf ondertussen vooral genieten van je kinderen en/of klas, want er gebeuren een heleboel mooie dingen.

Mensbeeld

Het vrijeschoolonderwijs spreekt mij ook aan vanwege de visie op het mensbeeld. De manier hoe er naar de mens, en in mijn dagelijkse praktijk naar een kind gekeken wordt sluit aan bij mijn eigen normen en waarden. Op de vrijeschool wordt er naar het gehele kind gekeken. Dit houdt in dat er niet alleen gekeken wordt naar wat een kind op cognitief gebied kan, maar ook op sociaal-emotioneel gebied. In de vrijeschool wordt er onder andere gekeken vanuit het vierledig mensbeeld: fysiek-, ether-, astraallichaam en het ik. De lessen die gegeven worden spreken zowel het denken, willen en voelen aan van het kind. Een breed en verscheiden aanbod, om ieder kind aan te kunnen spreken.

Ontwikkelingsfasen

Waldorfschool Vrijeschool klasDe lessen die worden gegeven zijn afgestemd op de ontwikkelingsfasen waarin de kinderen zich bevinden en staan beschreven in het vrijeschoolleerplan. Iedere klas heeft zijn eigen kenmerken en gebruiken. Op de vrijeschool worden veel verhalen verteld, dit wordt ook wel de vertelstof genoemd. Iedere klas heeft zijn eigen vertelstof, zo worden er in de eerste klas sprookjes verteld, in de tweede klas fabels en heiligen legenden en in de derde klas het Oude Testament, zo heeft iedere klas vertelstof dat passend is voor de leeftijdsfase waarin de klas zich bevindt. Door middel van verhalen beleven de kinderen de wereld om zich heen in het klein. De kinderen voelen mee met wat er gebeurt in de verhalen en ontwikkelen hun gevoelsgebied.

Wat nog meer kenmerkend is aan de vrijeschool(onderbouw) zijn de periodelessen. Periodelessen zijn lessen die de leerkracht zelf ontwerpt. Bij het maken van deze lessen kijkt de leerkracht wat een klas nodig heeft. Het zijn lessen die op maat worden gemaakt. In de deze lessen is er ruimte om veel te doen en te beleven. Een kunstzinnige verwerking van de lesstof is vaak een onderdeel. De periodelessen worden de eerste paar uur van de ochtend gegeven. Iedere klas heeft taal- en rekenperiodes. Naar de zesde klas toe komen er steeds meer periodes bij, zoals: plantkunde, dierkunde en huizenbouwperiode. Zo zijn er nog veel meer kenmerkende dingen van het vrijeschoolonderwijs zoals de vakken: euritmie, vormtekenen en schilderen.

Krijtbord

Schoolbord tekening klas 2Als leerkracht hecht ik veel waarde aan het krijtbord. Op het linker bord heb ik een bordtekening staan, passend bij de vertelstof, seizoen of onderwerp waar we ons die periode mee bezig houden. Op het rechter bord staan de woordjes die we dagelijks oefenen, en ook de timer, de geluidsmeter en de datum. Het midden bord houd ik vaak leeg, zodat ik daar op kan werken tijdens de lessen. Bordtekenen is een van mijn favoriete bezigheden. Ik vind het een ontspannend werkje, en ik oefen hier graag in.

Voor nu stop ik, want mijn verhaal wordt alweer erg lang. Ik merk dat ik nog veel meer kan schrijven over het Vrijeschoolonderwijs en mijn ervaringen als leerkracht. Mocht er belangstelling zijn dan schrijf ik met veel plezier verder, en/of ga ik dieper in op de verschillende onderwerpen die nu in vogelvlucht voorbij zijn gekomen. Voor nu wens ik alle leerkrachten heel veel plezier in dit beroep, deze mooie taak, die wij mogen vervullen.

Bovenbouw

Onderwijs middelbare vrijeschoolRoxanne van @roxenmila vertelt over haar keus om vrijeschooljuf te worden en over haar huidige werk als docent op de bovenbouw van een vrijeschool.

Mijn eerste stap naar het vrijeschoolonderwijs vond zo'n 20 jaar geleden plaats, toen ik klaar was met de middelbare school in Zeeland en een opleiding kon gaan volgen. Ik had in de laatste jaren van de middelbare school kennis gemaakt met de vrijeschool en aan deze onderwijsvorm mijn hart verpand. Toen ik hoorde dat er een opleiding speciaal voor vrijeschoolonderwijs was, hoefde ik niet meer verder te kijken. In het jaar 2002 begon ik met de vrijeschool lerarenopleiding.

Verder lezen

In het derde jaar van de opleiding volgde ik een stagetraject op een middelbare vrijeschool in Zeist en heb ik kunnen proeven aan het werken met de leeftijdsgroep van 12 t/m 15 jaar. Het klikte zó in mij, dat dít de doelgroep is waar ik uiteindelijk mee zou willen werken! Tegelijkertijd realiseerde ik me ook dat ik nog jong en onervaren was en ik besloot om eerst mijn ‘rugzak’ te vullen met ervaringen in het basisonderwijs van de vrijeschool.

Na het afronden van de opleiding ben ik gestart als leerkracht basisonderwijs op de vrijeschool Amsterdam (Geert Grooteschool I). Daar heb ik kunnen groeien als vrijeschooljuf en mijn rugzak met ervaringen kunnen vullen. Ik had het grote geluk in een levendige school met veel initiatieven en creativiteit te mogen werken en veel te kunnen leren van ervaren juffen en meesters. Het meegroeien van klas 1 naar klas 6 heeft mij een geweldig opstapje gegeven om te begrijpen wat er in de leeftijdsontwikkeling gebeurd is voordat een kind de overstap naar de middelbare school maakt.

Sinds 2017 geef ik les op CSW Bestevaêr Vrijeschool in Vlissingen. Hier werk ik met enorm veel plezier in de vrijeschoolklassen van leerjaar 1,2 en 3 die mavo, havo en vwo in heterogene klassen aanbieden. Naast het periodeonderwijs in verschillende vakken, zoals Nederlands, Aardrijkskunde en Geschiedenis, geef ik ook les in kunstvakken met tekenen en schilderen. Daarnaast ben ik mentor van een klas, die ik steeds twee jaar achtereen begeleid in de brugklas en het tweede leerjaar (klas 7 en 8). Dit zorgt voor een sterke vertrouwensband met de leerlingen individueel en veel voeling met de klas als geheel. Aan het einde van dit schooljaar draag ik mijn tweede mentorklas over en na de zomervakantie start ik weer met een nieuwe brugklas. Ik geniet nog steeds enorm van het werken met deze leeftijd en kan me op dit moment ook niet voorstellen dat ik iets anders zou doen, het is me echt op het lijf geschreven.

De middenbouw van de vrijeschool (klas 7 en 8)

Roxenmila bovenbouw vrijeschool bordtekeningVanuit de vrijeschoolpedagogie zijn de kleuterschool, basisschool en middelbare school één ontwikkelingsweg. Het leerplan waarin alle periodeonderwijs, vaklessen en beschrijving van ontwikkelingsfasen zijn opgenomen, schetst een prachtig beeld van hoe een kind groeit en lesstof aangeboden krijgt waar hij op dat moment ook ontvankelijk voor is. We noemen dat dan ook ‘ontwikkelingsstof’. Zo is het onderwerp van de eerste geschiedenisperiode in de brugklas ‘Ontdekkingsreizen’ en dat sluit naadloos aan bij de belevingswereld van de brugklasser, die juist op dat moment zijn eigen ontdekkingsreis maakt naar een nieuwe school en een nieuwe klas en dus helemaal in de belevingswereld kan stappen van het ontdekken van nieuwe landen, beleven van avonturen op zee en het ruiken en proeven van de heerlijkste nog onbekende specerijen.

De brugklas en het tweede leerjaar, op de vrijeschool klas 7 en 8 genoemd, slaan letterlijk de brug tussen de basisschool en de bovenbouw. We noemen deze twee leerjaren ook wel middenbouw. Hier leren de kinderen wat het werken op de middelbare school van ze vraagt; huiswerk maken, leren voor toetsen, plannen, zelfstandig naar school fietsen, en veel meer. In deze twee jaren zie je kinderen groeien als kool, zowel fysiek als sociaal-emotioneel. Als mentor van de middenbouw, probeer ik de kinderen een veilige en inspirerende leerplek aan te bieden waar ze hun eigen identiteit kunnen gaan ontwikkelen. Hun eigen smaak voor muziek, kleding, vrienden, hobby’s en hun passies en talenten zijn volop in ontwikkeling en alles kan binnen het vrijeschoolonderwijs ondersteund worden door ruimte te creëren voor ieders eigen inbreng. Zo kunnen ze gezond toegroeien naar wie ze als mens in wezen zijn en willen zijn. Ook de ouders worden hierin meegenomen, om de brug te blijven slaan tussen school en thuis. Zodat ouders weten wat er op school gebeurt, wat er leeft, wat er speelt, waar we mee bezig zijn. En omgekeerd vind ik het ook fijn als leerlingen of ouders bij mij kunnen neerleggen wat er eventueel thuis speelt en ik daarbij kan helpen zoeken naar mogelijkheden en oplossingen. Juist in deze leeftijdsfase, waarin ze aan het zoeken zijn naar wie ze zijn en daarbij allerlei dingen willen aftasten en uitproberen is het zo belangrijk om als volwassenen dichtbij te zijn als steun, luisterend oor, inspirator en ook om grenzen te bewaken.

Periodeonderwijs op de bovenbouw

Net zoals in de onderbouw van de vrijeschool is het jaar ingedeeld in steeds drie weken aaneengesloten periode binnen één vakgebied. Je hebt op de bovenbouw periodes van allerlei vakken, zoals: wiskunde, aardrijkskunde, geschiedenis, Nederlands, natuurkunde, scheikunde of biologie. Een periode betekent dat je gedurende drie weken achter elkaar aan één thema werkt in de eerste twee lesuren van de dag. Dat zorgt ervoor dat je je echt goed kunt verdiepen in een onderwerp en met elkaar een hele belevingswereld opbouwt. Bij de periode Sterrenkunde bijvoorbeeld, die ontzettend geliefd is in de brugklas, verdiepen we ons drie weken in sterren, planeten, oeroude en multiculturele sterrenverhalen, sterrentekens en het heelal. Dat spreekt zo tot de verbeelding, dat iedere leerling elke dag iets tegenkomt waar hij door geprikkeld raakt en meer te weten wil komen. Wanneer leerlingen zelf met ideeën komen, spulletjes meenemen van thuis of ervaringsverhalen gaan delen, weet ik dat de verbinding met de lesstof gelegd is. En daar gaat het me natuurlijk vooral om.

In een periodeochtend kunnen veel verschillende soorten opdrachten geven kunnen worden. We werken met mavo, havo en vwo in één klas, maar juist door open opdrachten te geven waar iedereen zijn of haar eigen onderzoek naar kan doen, een eigen beleving bij kan hebben en eigen verhalen kan schrijven en tekeningen kan maken, beleeft de klas het periodeonderwijs als gemeenschappelijk. Voor mij is het elke dag opnieuw leuk om verschillende opdrachten en verwerkingsmogelijkheden te bedenken die niet alleen bij de lesstof aansluiten maar ook passen bij de klas. Ik laat me inspireren door de klas, waar de leerlingen zelf voeling mee hebben, waar ze geïnteresseerd in zijn probeer zo hun interesse en motivatie aan te spreken. Bepaalde werkvormen sluiten naadloos aan bij de ontwikkeling van een brugklasser of tweedejaars. Het schrijven van een dagboekverhaal van een scheepsjongen, een recept met ingrediënten voor een goed verhaal, het schrijven en uitvoeren van een toneelscène, het komt allemaal aan bod in het periodeonderwijs en wordt altijd met plezier ontvangen. Hoe leuk is dat, wanneer je leert wat je leren moet, maar daarbij wel je eigen inlevingsvermogen en creativiteit wordt aangesproken? Mijn uitgangspunt is, dat wanneer je een leerling verschillende verwerkingsvormen aanbiedt, er altijd minimaal één zal zijn die hem of haar echt raakt en uitdaagt om echt de verbinding met de lesstof aan te gaan. Niet alleen informatie opnemen met je hoofd, ook beelden kunnen vormen en je inleven met je hart en dat met je handen verwerken door te tekenen, schilderen, toneel te spelen en veel meer.

Periodeschrift

In het periodeonderwijs werken we niet met een leerboek maar met een periodeschrift, waarin we zelf verslagen schrijven, opdrachten uitwerken en die zelf illustreren. Zo maakt iedere leerling zijn eigen ‘theorieboek’, ieder op zijn eigen niveau. Het is eigenlijk een soort drieslag-leren: de docent vertelt de lesstof, de leerling schrijft het op, maakt opdrachten en leert op die manier met elkaar en uit je schrift. De periode wordt altijd afgesloten met de toets en soms met een praktische opdracht zoals het schrijven van een eindverhaal, het maken van een poster of bijvoorbeeld het uitwerken van de lesstof in een gedichtvorm of andere creatieve schrijfopdracht.

Na de periode beginnen vanaf het 3e lesuur (na de kleine pauze) de ‘gewone’ vaklessen zoals Engels, Frans en wiskunde. En daarnaast krijg je op de vrijeschool bovenbouw veel kunstvakken en bewegingsvakken. Denk maar eens aan houtbewerking, hoeden maken, gym, toneel, euritmie/dans, muziek, tekenen en schilderen.

Vrijeschool Bestevaer

Sinds een aantal jaren is er een vrijeschool bovenbouw in Zeeland, als onderdeel van CSW Bestevaer in Vlissingen. We bieden nu 3 leerjaren aan op mavo, havo en vwo-niveau en hopen in de toekomst door te kunnen groeien. Er komen dagelijks leerlingen vanuit heel Zeeland naar ons toe gereisd, die speciaal voor het vrijeschoolonderwijs kiezen. Hoewel iedere leerling en iedere klas weer uniek is, is er veel enthousiasme, leergierigheid en kunstzinnigheid in al onze klassen. Ik ben iedere periode weer zo onder de indruk van wat ze schrijven, tekenen en schilderen en hoeveel ze weten en willen weten en kunnen. Op de afbeeldingen zie je werk uit de periodes Nederlands van onze brugklas; periode Jeugdliteratuur en Creatief schrijven. De leerlingen hebben bijvoorbeeld een zelfportret gemaakt waarin zij verbeelden wat lezen voor hen betekent. Ook hebben ze de biografie van hun favoriete schrijver uitgezocht en gepresenteerd, voorgelezen uit hun favoriete boek en aan de hand van creatieve opdrachten veel eigen verhalen geschreven.

Voor meer inspiratie uit ons onderwijs kun je kijken op www.vrijeschool.nu of @vrijeschoolbestevaer op Instagram.

Alumni

Leanna Waldorfeducation PinksterenLeanna van @waldorfeducation is een oud-vrijeschoolleerling. Hoe kijkt zij, nu ze volwassen is, terug op haar schooltijd? Wat zijn haar goede en niet zo goede herinneringen en wat wenst zij de vrijeschool toe voor de toekomst?

In het kader van waldorfweek op instagram ben ik door Eveline gevraagd iets te vertellen over mijn ervaringen als vrijeschool alumnus. Op de foto zie je mij als 5-jarige tijdens het kleuter Pinksterfeest, één van mijn favoriete jaarfeesten (na Carnaval natuurlijk, ik ben ten slotte opgegroeid in Den Bosch 😉 ).

Verder lezen

Terugkijkend op 14 jaar vrijeschoolonderwijs zijn vooral de warme sfeer, de rust en de aandacht voor mens en natuur mij bijgebleven. Alles wat aandacht krijgt, groeit, wat maakt dat je als kind opgroeit met een natuurlijke eerbied voor je omgeving. En ook het gevoel van samenzijn tijdens de seizoensvieringen en onderdeel zijn van een groter geheel heb ik als erg waardevol ervaren. Het is niet voor niets dat mijn vrienden uit de kleuterklas, vandaag de dag nog steeds mijn vrienden zijn!

Hoofd, hart en handen

Daarnaast ben ik ontzettend blij met het rijke curriculum dat mij is aangeboden. Doordat de vrijeschool leerstof precies aansluit op de natuurlijke ontwikkeling van een kind en daarbij zowel hoofd, hart en handen worden aangesproken, voelde leren zeker die eerste schooljaren als een feestje. Heemkunde, taal en verhalen, mythologie, tekenen, schilderen, geometrie, houtbewerking, toneel en zang, ik genoot van alles. In vrijeschoolonderwijs is kunst (en daarmee schoonheid) in alle lesstof verweven, waardoor het zoveel meer gaat leven!

Toch is de vrijeschool ook zeker geen utopie. De overgang naar middelbare school viel mij tegen; ik vond niet de (cognitieve) uitdaging die ik zocht en ook sociaal-emotioneel had ik het moeilijk. Desondanks ben ik blij dat ik gebleven ben en veel bijzondere dingen heb meegemaakt, zoals de biografieweek, de architectuurperiode en de Romereis (12e klas). Wat ik meeneem uit mijn vrijeschool ervaring is, hopelijk, een open blik naar de wereld, aandacht voor de natuur en een holistisch perspectief op de mens. Waar ik het meest dankbaar voor ben is de koorzang en daarbij behorende concerten op de middelbare school, waar mijn liefde voor barokmuziek is ontstaan.

Wensen

Wat ik het vrijeschoolonderwijs zou willen meegeven is om met openheid en nieuwsgierigheid naar de wereld te kijken en zich in te blijven zetten voor onderwijs dat het hoofd, hart en de handen evenredig aanspreekt, vertrouwen heeft in de kinderen en voor iedereen toegankelijk is. En, als ik toch aan het wensen ben, meer aandacht in het curriculum voor seksuele educatie en diversiteit. Daar is nog veel winst te behalen.

Ik vind het hartstikke leuk dat ik op mijn platform holistisch en duurzaam onderwijs- en lijfstijlinspiratie kan delen waar ik enthousiast van word, en waar, als ik zo om mij heen kijk, op dit moment ook veel behoefte aan is in de maatschappij.

Vrijeschoolouderschap

Daan van MaandagDaandagHet is Waldorfweek en Eveline vroeg mij (@maandagdaandag) iets te delen over het Vrije School Ouderschap, één van de beste baantjes die ik heb.

16 jaar Vrije School ouder, van Roosendaal naar Kalmthout door naar Antwerpen en nu in Rotterdam. Ik heb heel wat schoolpleinen, klaslokalen en meipalen gezien inmiddels. Ik groeide met de kinderen mee, ging naar de Academie voor Ouders om meer te leren (te doen en te voelen) over de antroposofie en de vrijeschool. Want wat is dat dan nat in nat? Waarom periode onderwijs? Hoe zit dat met die levensfases?

In die jaren maakten niet alleen de kinderen vrienden, ook ik sloot vriendschappen voor het leven, ontdekte dat er stiekem een biebjuf in mij schuilt en mocht weer op schoolkamp! Ik vierde alle jaarfeesten 16 keer en meer want voor de Het hele jaarfeesten boeken vierde ik Oudjaar in de zomer en stond Maantje Piet te bibberen in haar Pinksterjurk. Vrijeschoolonderwijs is niet alleen een cadeau voor je kind maar ook zeker voor jezelf. Het heeft mijn hoofd, hart en handen zo veel gebracht.

Intercultureel vrijeschoolonderwijs

Waldorf aan de Werf Intercultureel vrijeschool onderwijsWaldorf aan de Werf deelt over hun ontdekkingstocht op het gebied van intercultureel vrijeschoolonderwijs. Leerkracht van klas 1 @dominiquevanegeraat vertelt.

De afgelopen dagen hebben wij gelezen over de vrijeschool vanuit verschillende perspectieven. We hebben inkijkjes gekregen in klassen, levens en huizen. Vandaag sluit ik, Dominique, juf van de eerste klas, samen met Abi en Hanane de Waldorfweek af met een kijk in de spiegel. Want daar begon onze ontdekkingstocht mee naar intercultureel waldorfonderwijs.

Verder lezen

Spiegeltje, spiegeltje aan de wand…

De meesten onder ons kunnen deze zin wel afmaken. ‘Wie is de mooiste van het land’. Het antwoord is Sneeuwwitje, met een huid zo wit als sneeuw. Jarenlang heb ik als juf dit sprookje voorgelezen. Ik doe het nu nog steeds. Maar, met aanpassingen en ingebed in een intercultureler geheel.

Als ik in de spiegel kijk zie ik een lange, blonde, witte vrouw. Dit is niet het spiegelbeeld van Amsterdam, de stad van de kinderen uit mijn klas. Een stad die zo’n 180 nationaliteiten kent. Maar waarom kom ik dan in de rijke bronnen die het Waldorf onderwijs kent zo vaak mijzelf tegen en niet de ander? En schadelijker, waarom komt mijn beeld er vaak beter van af dan de ander? ‘De zwarte raaf wilde graag een witte raaf worden’, ‘de jood wilde ruilen met de dienaar’, dat ene verjaardagsliedje dat niets met China te maken heeft… de wortelkinderen waarbij de meisjes jurken dragen en de jongens broeken en al die verhalen over gezinnen met een ‘papa en een mama’. In deze bronnen woelt ook nog eens een onderstroom van uitsluiting, stereotypering en racisme.

De rode auto

Het is net als met het kopen van een rode auto. Als je die eenmaal hebt dan zie je hem overal. En dat gaat irriteren. Je wilt het veranderen en zoals de tegeltjeswijsheid zegt: verandering begint bij jezelf. Daar begon mijn ontdekkingstocht. Bewustwording van mijn spiegelbeeld en vertegenwoordiging in bronnen was een eerste stap. Een openhartig gesprek met mijn collega’s wanneer zij uitsluiting hebben ervaren was een tweede stap. Om krachtige vrouwen weer even klein te zien worden bij het delen van deze ervaringen maakt impact. Om te putten uit mijn eigen ervaringen van uitsluiting ook. Hoofd en hart werden op dit stukje van de reis met een voltreffer geraakt.

Hoofd, hart en handen

We leren met hoofd, hart en handen. Tijdens de eerste stappen op mijn ontdekkingstocht werd ik onrustig. Praten, voelen, doen in harmonie met elkaar was een uitdaging. Het liefst wilde mijn handen vooruit om een flinke bezem door de boekenkast in de klas te halen. Maar zo werkt het niet. Daarmee doe je een stukje van je eigen identiteit weg en krijg je aan het einde van de rit geen intercultureler onderwijs. Wat ik dan wel heb gedaan als leerkracht? Kleine stapjes zetten met grote impact voor kinderen.

  • Verhalen en liedjes aanpassen, niet meer lezen of zingen, nieuwe verhalen zoeken. Mijn salaris heb ik in kruiwagens naar @kinderboekwinkelamsterdam, @educultureboekstore gebracht. Met liefde overigens.
  • Ondernemers ontdekken als @mooivanjanssen en @studioescargot. Mede dankzij instagram en mijn klassenmoeder die hier een neus voor heeft.
  • Denken en mijmeren met collega’s over interculturaliteit. Soms met een breiwerk onder de armen om zo de verbanden beter te zien.
  • Kleurpotloden in alle schakeringen van huidskleuren aanschaffen en daarmee de witte kindjes op de dagritmekaarten inkleuren.
  • ‘Vrouwen op vrijdag’ als een ode aan alle vrouwen in mijn omgeving die verandering in gang krijgen (en als tegenhanger tegen alle sterke mannenverhalen). De serie boeken van ‘Van klein tot groots’ bieden je levensverhalen van bijzondere vrouwen. Vertrouw op de kinderen en praat. Quote van een leerling uit mijn klas ‘Rosa Parks en Madame Curie waren verschillend in huidskleur maar hetzelfde in dat ze nooit opgaven’.
  • Meebewegen en onderdompelen in jaarfeesten die ik niet kende. Holi, de Ramadan. Het mooiste voorbeeld voor kinderen zijn volwassenen die laten zien dat ze ook leren.
  • Zaaien, groeien en oogsten met elkaar. We hoeven niet allemaal hetzelfde wiel uit te vinden.

Iedere schooldag beginnen wij met een spreuk. ‘Vanuit de wereld van de geest is dit kind tot ons nedergedaald. Wij mogen zijn raadselen ontsluieren. Van dag tot dag en van uur tot uur’. Intercultureel Waldorfonderwijs biedt met een rijke schakering aan spiegelbeelden de gelegenheid om ieders raadsel te ontsluieren. Dan kunnen kinderen worden wie ze zijn.

Leestips:
De meest gestelde vragen over de vrijeschool
Kiezen voor Waldorf
Antroposofie voor beginners
Vrijeschoolse Vraag op Vrijdag
De vrijeschool - Weet waar je aan begint!
Wat maakt de vrijeschool uniek?

Laat een antwoord achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *